گۆڕانكارییەكانی ئیدارەی ئەمەریكا و گاریگەرییەكانی لەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

گۆڕانكارییەكانی ئیدارەی ئەمەریكا و گاریگەرییەكانی لەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست


شێرزاد نەجاڕ , , سیاسەت



رۆژی 26ی ئاداری 2018 لە میانی چالاكییەكانی خۆیدا، ئەنیستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدان- كوردستان، مێزگردێكی بۆ هەریەك لە (د.شێرزاد نەجار) پرۆفیسۆری زانستە ڕامیارییەكان و (د.محەمەد ئیحسان) وەزیری پێشووی ناوچەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم و (د.عومەر نورەدینی) مامۆستای زانستە سیاسییەكان، لەبارەی ( گۆڕانكارییەكانی ئیدارەی ئەمریكا و كاریگەرییەكانی لەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەراست) بەست.

لەسەرەتای مێزگردەوە (د.شێرزاد نەجار) ڕوونیكردەوە بەپێی میتۆی تێڕامانی خودییەوە بۆچوونەكانی لەبارەی ناونیشانی مێزگردەوە دەخاتە ڕوو، چونكە بەشێك لەو بۆچوونانە ناچنە خانەی گریمانەی زانستییەوە و گەلێك قورسە پێشبینی لەسەر بنەمایەكی زانستی بۆ كابینەیەكی نوێی دەسەڵاتێكی سیاسی بكرێت، بۆیە بۆچوونەكان ڕەها و كۆتا نین.

(د.شێرزاد نەجار) ڕوونیكردەوە كەمجار هەبووە لە دەسەڵاتەكانی پێشووی ئەمریكادا، لە ئاراستەكردنی سیاسەتی دەرەوەدا، كار بە ڕێچكەی "پۆپۆلیزم" كرابێت، بەڵام ئێستا ئەمریكا لەو ئاراستەیەدا جموجۆڵی سیاسی دەكات، بەوەش زۆر قورسە پێشبینی هەڵسوكەوتی سیاسی سەرۆكی ئەمریكا و بزاوتەكانی بكرێت، بەتایبەتی كە ڕەفتاری سایكۆلۆژیی سەرۆك ترەمپ جێگیر و سەقامگیر نیە.

پرۆفیسۆر پێیوایە بەشێكی هەرە سەرەكی "هاوكێشەی هێز و هاوسەنگی هێز" لە جیهاندا لەدەستی ئەمریكادایە، بۆیە دیاریكردنی هێز و راگرتنی بەڵانسی هێز لە جیهاندا ئەركی ئەمریكایە، هەركاتێكیش بەڵانسی هێز لەدەستچوو، دەبێت هێز وەكو ڕەگەزێك جێگەی بگرێتەوە. بۆ ئەوەش ئیدارەی نوێی ئەمریكا كەمتر دەگەڕێتەوە بۆ ناوەندە ئەكادیمی و توێژینەوەییەكانی ئەمریكا كە هەمیشە ڕاپۆرت و توێژینەوە پێشكەش بە دەسەڵاتی سیاسی بۆ درووستكردنی بڕیار دەكەن.

بەشێكی زۆر لە توێژەران و نووسەرانی كورد خێرا بڕیاریاندا لە پێشبینیكردنی ئایندەی مامەڵەی ئیدارەی نوێی ئەمریكا بەرامبەر جیهان، بەڵام ئەمە رێچكەیەكی نازانستی و سەرپێییە، ئێمە دەبێت بزانین كە سیاسەت لە خودی خۆیدا بابەتێكی داینامیكییە و سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكاش جێگیر و وەستاو نیە تاكو ناڕوونییەكانی ببینین، ئەوەش وادەكات پێشبینی و قسەكردن لەسەر ئایندەی پەیوەندییەكانی ئەمریكا بە جیهانەوە ئاسان نەبێت.

شێرزاد نەجار لەگەڵ ئەوەشدا كە دیدی قوڵی بۆ سیاسەتەكانی ئەمریكا هەیە، بەڵام بە خۆپارێزییەكی زانستییانەوە پێیوایە پێشبینی كردن بۆ سیاسەتی كابینەی نوێی سەرۆكێكی نوێ كە لە ڕێگەی تویتەرەوە پەیامی دوورخستنەوە و دامەزراندن بە وەزیرەكانی دەدات، كارێكی قورسە، هەربۆیە ناتوانین سەداسەد پێشبینیمان لەبارەی ئاراستەی سیاسەتی ئەمریكا بەرانبەر رۆژهەڵاتی ناوین بە گشتی و كورد بەتایبەتی دیاریبكەین.

لەبەشێكی دیكەی سەمیناردا (د.محەمەد ئیحسان) بەشێك لە شیكردنەوە سیاسییەكانی لەبارەی كابینەی نوێی ئەمریكا پێشكەش كرد.

(د. محەمەد ئیحسان) پێیوایە سەرۆكی نوێی ئەمریكا لە ڕووی ئابورییەوە گەشەیەكی راستەقینەی بە ئابوری ئەمریكا داوە، لەسەر ئاستی ئاسایشی نیشتمانیش پێشڤەچوونی زۆری ئەنجامداوە، لەگەڵ هەریەك لە كۆریا و ڕووسیا و ئێران سوریا ئیدارەیەكی ورد و نوێی قەیرانەكانی داوە، جگە لەوەی گەر ویستبێتی هەر بڕیارێك بدات، ئەنجامیداوە.

لەبارەی پەیوەندییەكانی نێوان كورد و ئەمریكا، (د.محەمەد ئیحسان) پێیوایە كورد تا ئێستا دیپلۆماسییەتێكی بێهێزی لەگەڵ ئەمریكادا هەیە، ئەوەش دوو هۆكاری هەیە، كە بریتین لە لووتبەرزی دەسەڵات و نەزانیی ئۆپۆزسیۆن. خراپیی پەیوەندیی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن لە كوردستاندا ڕەنگدانەوەیەكی خراپی لەسەر پەیوەندییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان هەبووە. دبپلۆماسی تەنیا بابەتە ڕووكەشەكان نین، لە راستیدا پەیوەندی دیپلۆماسی ئیدارەدانێكی وردی هەموو بوارەكانە لەگەڵ دۆست و نەیاراندا.

مەرجێكی سەرەكی سەركەوتنی دیپلۆماسییەتی هەر وڵاتێك خۆگونجاندن و هاوئاهەنگییە لەگەڵ جیهانی دەرەوەدا، بۆیە گەر بمانەوێ كورد سوود لە ئیدارەی نوێی ئەمریكا ببینێت، دەبێت خۆیی بگونجێنێت، بەوەش دیپلۆماسییەتی سەركەوتوو لەسەرەوە دەستپێناكات و دەبێت لە خوارەوە بۆسەرەوە دەستپێبكات، هەر دیپلۆماسییەتێك تەنیا بەشی سەروو بگرێتەوە، شكست چاوەڕێیدەكات.

دواتر مامۆستای زانستە سیاسییەكان (د.عومەر نورەدینی) بەشێوەیەكی گشتی باسی لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا بەرانبەر جیهان كرد و كاریگەریی سیاسەتی ناوخۆی ئەمریكای بۆ دەرەوە ڕوونكردەوە، كە زیاتر ناوەرۆكێكە باوەڕی بە زەبر و پیشاندانی هێز هەیە زیاتر لەوەی رێگەی نەرم لەگەڵ قەیرانە جیهانییەكان بگیرێتەبەر، بەوەش ئاراستەی سیاسەتی ئەمریكا بەولایەدا دەڕوات كە حكومەتی ئەمریكی زیاتر ببێتە دەسەڵاتێكی زەبرئامێز و لەشكرساز.

(د.عومەر نورەدینی) لە درێژەی بۆچوونەكانیدا، سیاسەتی ئەمریكای بەرانبەر وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئێران و سوریا و عێراق ڕوونكردەوە كە بە گشتی پێیوایە قۆناغێكی نوێ بەرانبەر ئەو وڵاتانە لەڕووی سیاسەتی دەرەوە دەستپێدەكات، بە تایبەتی لە سنووردانانی نوێ بۆ جموجوڵەكانی ئێران كە زیاتر بەلای فراوانخوازی و سنووربەزاندندا ڕۆیشتووە.

لە كۆتایی مێزگردەكەدا، بەشێك لە ئامادەبووان، كۆمەڵێ بۆچوون و پرسیاریان ئاراستەی پێشكەشكارانی مێزگردەكە كرد و گفتوگۆیەكی درێژی لێكەوتەوە.